Bolec w oknie zablokowany? Sprawdź, jak go wyciągnąć bez stresu
Niezbędne narzędzia i przygotowanie do demontażu bolca
Zanim palce zaczną szukać bolca w górnym zawiasie, warto poświęcić dwie minuty na przygotowanie miejsca pracy. Skrzydło okna PCV po zdjęciu waży od 15 do 30 kilogramów w zależności od wymiarów i pakietu szybowego, więc twarda podłoga bez osłony szybko przyjmie odcisk narożnika profilu. Rozłóż na podłodze koc albo karton, a w obrębie okna odsuń meble i zasłony. Przyda się drugi człowiek samodzielne wyjmowanie bolca z okna przy skrzydle większym niż 120 cm wysokości to proszenie się o uraz kręgosłupa albo stłuczkę szyby.
- Niezbędne narzędzia i przygotowanie do demontażu bolca
- Różnice w budowie zawiasów Roto, Maco, Siegenia i Winkhaus
- Ponowny montaż skrzydła i konserwacja okuć
Lista narzędzi powinna leżeć pod ręką, bo w połowie demontażu szukanie kluczyka imbusowego kończy się frustrującą przerwą. Potrzebujesz śrubokrętu płaskiego o szerokości grota 5-6 mm, klucza imbusowego 4 mm, kombinerek z wąskimi szczękami, młotka z gumową końcówką oraz śrubokrętu krzyżakowego PH2 na wypadek śrub mocujących osłonę. Rękawice robocze chronią przed metalowymi krawędziami okucia, a okulary ochronne przed odpryskami tworzywa, które przy podważaniu potrafi pęknąć z głośnym trzaskiem.
Pogoda i pora dnia wbrew pozorom mają znaczenie techniczne. Skrzydło wyjęte z okna w pełnym słońcu i natychmiast oparte o ścianę południową odkształci się termicznie w ciągu godziny biały PVC nagrzewa się powyżej 60°C i rozszerza nierównomiernie. Pracuj w cieniu lub przy temperaturze poniżej 25°C, najlepiej rano. Demontaż skrzydła okna PCV krok po kroku wymaga też suchej nawierzchni pod stopami, bo mokry but na parkiecie i 25-kilogramowe skrzydło w rękach to scenariusz na pogotowie.
Kiedy NIE wyjmować bolca samodzielnie: okno objęte gwarancją producenta (interwencja serwisu jest darmowa w ramach rękojmi), mieszkanie powyżej pierwszego piętra bez balkonu, skrzydło balkonowe typu HS (uchylno-przesuwne) wymagające klucza serwisowego producenta, a także każda sytuacja, gdy czujesz opór większy niż przewidywałeś. Wpis w normie PN-EN 14351-1 dopuszcza czynności serwisowe przez użytkownika, ale utrata gwarancji po ingerencji nieosobowej bywa wyłączana w OWG producenta.
Przed rozpoczęciem odsłoń pełną powierzchnię okucia na obwodzie, by zlokalizować śruby regulacyjne i osłony. W pozycji uchylonej (wietrzenie) dostęp do zawiasów jest utrudniony, dlatego najpierw otwórz skrzydło do końca pozwala to na stabilne oparcie go o ościeżnicę w trakcie luzowania trzpienia. Pełne otwarcie rozkłada ciężar równomiernie, a ramię dźwigni na bolcu staje się korzystniejsze, przez co wyciągnięcie bolca wymaga mniejszej siły.
Różnice w budowie zawiasów Roto, Maco, Siegenia i Winkhaus
Sam bolec, którego szukasz, to cylindryczny sworzeń o średnicy 8 mm i długości od 28 do 40 mm, wchodzący w profil skrzydła od góry przy zamkniętym zawiasie. Mechanizm blokady różni się między producentami okuć i od tego zależy, czy go obrócisz, ściśniesz, czy wypchniesz.
Najpopularniejsze w Polsce okucia pracują w czterech systemach, a każdy z nich wymaga innego podejścia technicznego:
| Producent | Lokalizacja blokady | Typ blokady | Narzędzie i technika | Trzpień [mm] |
|---|---|---|---|---|
| Roto NT | Górny zawias, czop w osi obrotu | Sprężynowy klips zaciskowy | Śrubokręt płaski 5 mm, wcisnąć klips w dół, wyciągnąć bolec kombinerkami | 8 × 36 |
| Maco Multi-Matic | Górny zawias, górna krawędź osłony | Obrotowy sworzeń z nacięciem | Klucz imbusowy 4 mm w otwór od góry, obrót o 90°, wyciąganie ku górze | 8 × 32 |
| Siegenia Titan | Zawias nożycowy, oś obrotu | Trzpień gwintowany M6 | Klucz imbusowy 4 mm, odkręcenie od dołu do oporu | 8 × 40 |
| Winkhaus ActivPilot | Górny zawias, czoło zawiasu | Wciskane gniazdo sprężynowe | Młotek z gumową końcówką, uderzenie od dołu, podważenie śrubokrętem | 8 × 30 |
| GU UNI-JET | Nożycowy zawias górny | Blokada kołkowa z zatrzaskiem | Ściśnięcie klipsa kombinerkami, wypchnięcie bolca ku górze | 8 × 35 |
W systemie Roto NT, najczęściej spotykanym w oknach z montażu developerskiego po 2010 roku, bolec trzyma się sprężynowego klipsa wewnątrz tulei zawiasu. Klips da się wcisnąć ku dołowi przez wąską szczelinę w osłonce precyzyjnie, bo plastikowa osłona nie wybacza szarpania. Po zwolnieniu klipsa bolec lekko wychodzi pod wpływem sprężyny o sile około 30 N, wystarczy chwycić go kombinerkami i wyciągnąć do końca.
Maco Multi-Matic stosuje obrotowy sworzeń z nacięciem na klucz imbusowy rozwiązanie czystsze w obsłudze, ale rzadziej spotykane w starszych mieszkaniach z lat 2005-2010. Otwór na klucz imbusowy 4 mm znajduje się od górnej strony sworznia, po zdjęciu osłony zawiasu. Obrót o ćwierć obrotu powoduje cofnięcie wewnętrznego trzpienia blokującego, po czym sam bolec da się wyciągnąć ku górze bez większego oporu.
W Siegenia Titan zamiast klipsa pracuje gwint M6 trzpień wkręca się i wykręca jak śruba. To najwolniejsza metoda demontażu, ale najbezpieczniejsza dla profilu, bo żadna siła boczna nie działa na zawias. Klucz imbusowy 4 mm wchodzi od dołu, odkręcanie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara do momentu, aż sworzeń zacznie się luzować w tulei. Winkhaus z kolei reaguje na uderzenie bolec siedzi w gnieździe sprężynowym i stawia opór głównie tarciem, jedno precyzyjne uderzenie młotkiem z gumową końcówką od dołu skraca czas pracy o połowę.
Rozwiązywanie problemów: rdzewiejący trzpień w starym oknie potraktuj preparatem WD-40 dziesięć minut przed demontażem. Skrzydło, które odmawia współpracy mimo wyjętego bolca, blokuje zazwyczaj jeden z trzech pozostałych zawiasów nożycowych wróć do pełnego otwarcia i sprawdź każdy ruchomy element. Urwany zawias zdarza się przy sile powyżej 100 N na ramieniu dźwigni i oznacza wymianę kompletu okucia, nie próby naprawy na miejscu.
Skrzydło zdejmuje się z dolnego zawiasu ruchem kołyszącym: najpierw uniesienie prosto w górę o 5-10 mm, żeby wysunąć czop z miseczki, potem odchylenie dolnej krawędzi na zewnątrz. Druga osoba powinna trzymać skrzydło od strony klamki, bo ciężar rozkłada się nierównomiernie i bez asekuracji kończy się upadkiem na parapet. Po wyjęciu skrzydła oprzyj je stabilnie o ścianę pod kątem 80 stopni albo połóż na dwóch kawałkach pianki nigdy na szybie bez podparcia ramy.
Ponowny montaż skrzydła i konserwacja okuć
Samo wyciągnięcie bolca to połowa roboty, ponieważ ponowny montaż skrzydła okna PCV decyduje o tym, czy okno będzie szczelne i nie zacznie zimą przepuszczać wody. Kolejność czynności odwraca demontaż: najpierw wstawienie skrzydła w dolny zawias poprzez wsunięcie czopu w tuleję od góry, potem delikatne domknięcie do pozycji pełnego otwarcia i wprowadzenie trzpienia w górny zawias od góry przez otwór montażowy. Bolec powinien wskoczyć z wyczuwalnym oporem sprężyny lub klipsa brak tego oporu oznacza źle osadzony klips.
Przed montażem wyczyść ościeżkę z kurzu i resztek starego smaru. Na bolce oraz wewnętrznej powierzchni tulei zawiasu rozprowadź cienką warstwę smaru silikonowego w sprayu lub wazeliny technicznej działa lepiej niż klasyczny olej maszynowy, bo nie ściąga kurzu i nie wysycha w ciągu dwóch sezonów. Ruchome elementy nożyc, czyli te metalowe ramiona otwierające się jak nożyczki przy otwieraniu okna, wymagają jednego psiknięcia smarem w każdy punkt obrotu.
Regulacja po montażu polega na ustawieniu docisku skrzydła do ościeżnicy za pomocą klucza imbusowego 4 mm na rolce ryglującej w środkowej części okucia. Standardowe położenie to wysunięcie rolki o 1,5 mm ponad poziom płyty okucia. Sprawdź szczelność kartką papieru A4 wsuniętą między ramę a ościeżnicę w czterech narożnikach: kartka powinna być mocno trzymana, ale dać się wyciągnąć bez rozdarcia. Jeśli w jednym z rogów kartka wypada luźno, dokręć śrubę regulacyjną o ćwierć obrotu zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
Uszczelki przylgowe z EPDM lub TPE po demontażu warto przetrzeć ściereczką nasączoną gliceryną techniczną. Działanie gliceryny polega na zmiękczeniu uszczelki bez jej pęcznienia parafina i silikon w sprayu pozostawiają cienką warstwę, która latem się ściera, a zimą zamarza. Sprawdź też rowek odprowadzania wody w dolnym profilu ościeżnicy: drobny kamyk albo liść potrafi zatkać otwór o średnicy 3 mm, co przy intensywnym deszczu kończy się zalewaniem parapetu od wewnątrz.
Kiedy wezwać fachowca
Fachowiec przydaje się, gdy skrzydło zacina się mimo wyjęcia bolca, gdy brakuje klucza imbusowego w odpowiednim rozmiarze, gdy okno wisi na piętrze powyżej poziomu pierwszego, a także przy każdym braku pewności co do własnych sił. Standardowy czas pracy serwisu to 30-60 minut, a koszt wizyty wacha się między 150 a 250 PLN za sam demontaż z montażem zwrotnym, bez regulacji.
Ile razy można demontować
Trzpień zawiasu okna PCV wytrzymuje bez luzowania od 50 do 100 cykli pełnego demontażu, zanim tuleja sprężynowa straci nacisk. W praktyce oznacza to, że dwa razy w roku przez całą gwarancję (zwykle 5 lat) można spokojnie operować skrzydłem bez ryzyka. Po tym okresie warto wymienić komplet bolców przy okazji regulacji sezonowej.
Jeśli po zamontowaniu skrzydła zauważysz rysy na profilu w miejscu kontaktu z narzędziem, schowaj je politurą do PVC w kolorze białym albo markerem retuszerskim większość producentów oferuje takie akcesoria w zestawach serwisowych. Po zakończeniu prac cały cykl mycia okuć i uszczelek powtarzaj raz w roku, najlepiej na przełomie września i października, zanim temperatura spadnie poniżej progu, w którym smar w okuciach gęstnieje i powoduje opory przy otwieraniu.
Źródła: PN-EN 14351-1:2006+A2:2016 „Okna i drzwi. Norma wyrobu, właściwości eksploatacyjne. Część 1: Okna i drzwi zewnętrzne bez właściwości dotyczących odporności ogniowej i/lub dymowej"; instrukcje serwisowe producentów okuć Roto, Maco, Siegenia, Winkhaus i GU dostępne w serwisach informacyjnych branży stolarki okiennej.
